Vitiligo nədir?

    Vitiliqo - dəri və selikli qişalarda ağ rəngli (depiqmentləşmiş), oval və ya dairəvi formalı ləkələrlə müşahidə olunan bir dəri xəstəliyidir. Bir çox hallarda bu tip ağ ləkələr böyüyərək birləşir və bununlada bütün bədən səthini əhatə edir.      Dəri və selikli qişalarla yanaşı saçlarda da ağarma müşahidə oluna bilər. Bu cür ağ ləkələrə ən çox üz, qollarda, ayaqlarda və genital bölgələrdə rast gəlinir.
     Vitiliqo yolxucu xəsətlik deyildir və bir insandan digərinə keçə bilməz. Vitiliqo autoimmun xəsətəliklər qrupuna aiddir ki, bu zaman orqanizmin immun sistemi dəridə yerləşən melanositlərə qarşı (piqment ifraz edən hüceyrələr) reaksiya formalaşdırır. Bu da piqment ifraz edən hüceyrələrin (melanositlərin) zədələnməsinə səbəb olur. Bunun nəticəsi kimi melanin piqmentinin sintezi pozulur və dəridə ağ ləkələr yaranmağa başlayır. 
    Vitiliqo xəstəliyinin insan orqanizmi üçün həyati təhlükəsi yoxdur. Buna baxmayaraq cəmiyyətdə insanlar arasında ciddi sosial problemlərə yol aça bilər. Ona görədə bu problemdən əziyyət çəkən insanlarda ruh duşgünlüyü, depressiya, cəmiyyətdən və sosial-elmi fəaliyyətədən kənarda qalmalarını tez-tez müşahidə etmək mümkündür

Vitiliqo ən çox kimlərdə rast gəlinir?
    Dünya əhalisinin 0,5-1% - i vitiligo xəstəliyindən əziyyət çəkir. Bütün irqdən olan insanarda bu xəstəliyə rast gəlmək mümkündür. Vitligo xəstəliyi olan insanlarda xəstəlik 50% hallarda 20 yaşdan əvvəl, 80% hallarda isə 30 yaşdan əvvəl yaranmağa başlayır. Bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanların 20% - də digər ailə üzvlərində də vitiligoya rast gəlmək mümkündür. 
   Vitiliqo xəstəliyi bir çox hallarda digər autoimmun xəstəliklərlə birlikdə müşahidə olunur. Aparılmış son tədqiqatlara əsasən vitiliqo xəstələrinin 19,8% - də yanaşı olaraq bir, 2,8% - də isə bir və daha çox digər autoimmun xəstəliklərə rast gəlmək mümkündür: 
Ən çox rast gəlinən digər xəstəliklər aşağıdakılardır:
 - qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri (thyroid disease)
 - ocaqlı dazlıq (alopecia areata)
 - şəkərli diabet (diabetes)
 - B12 vitamin çatışmazlığı (pernicious anaemia - B12 deficiency)
 - revmatoid artrit (rheumatoid arthritis) 
 - Psoriaz (psoriasis)
 - Qırmızı qurdeşənəyi (systemic lupus erythematosus) və s.

Vitiliqonun əlamətləri hansılardır?
     Ağ ləkələr bədənin istənilən sahəsində, xüsusilə üz (göz qapaqları, dodaqlar) boyun, bədəndə (sinə, qoltuqaltı, qasıq bölgəsi), əl və ayaqlarda daha çox təsadüf olunur. Bu zaman dəri səthində kənarları normal dəri rəngində olan kəskin ağ  ləkələr yaranır. Ləkələrin diametri bir neçə santimetrdən başlayaraq dəyişə bilər. Getdikcə bu ləkələr böyüyərək digərləri ilə birləşir və  bütün bədən səthinin çox hissəsini əhatə edirlər. Belə xəstələri qaranlıq otaqda wood işığı (dəri xəstələrinin müayinəsində istifadə olunan xüsusi cihaz) ilə müayinə etdikdə ağ ləkələr daha da aydın görsənirlər. Vitiliqonun əsas xarakterik xüsusiyyətlərindən biri travmadan sonra (günəş yanığı, kəsik, termal yanıq və s.) dəri səthində yeni ağ ləkələrin yaranmasıdır. Ona görədə belə insanların dərisini travmadan qorumaq vacib məsələlərdən biridir. 
    Bəzən stressdən sonra bədən səthində yeni ağ ləkələr yarana bilər. Bəzi hallarda dəridə olan xalların kənarı ağarmaya başlayır və bundan sonra digər sahələrdə də ağarmalar müşahidə olunur. Adətən vitiliqolu insanlarda saçlarda, qaşlarda, kipriklərdə də ağarma olur. Bu poliosis (poliosis) və ya leykotrixiya (leukotrichia) adlanır. Vitiliqolu insanlarda tüklər ağardıqdan sonra onların rəngində yenidən tündləşmə demək olar ki, müşahidə olunmur

Vitiliqo necə müalicə olunur?
   Vitiliqonun müalicəsində əsas məqsəd dəridə yeni ağ ləkələrin yaranmasının qarşısını almaq və ağarmış nahiyyələrin yenidən tündləşməsini təmin etməkdir. Xəstəliyin lokalizasiyasından, yaranma müddətindən, o cümlədən xəstənin yaşından, cinsindən və dəri tipindən asılı olaraq müxtəlif müalicə metodlarından istifadə olunur. Əsasən üz, bədən və boyun nahiyyəsində olan ağ ləkələr daha asanlıqla müalicə nəticəsində qaralır (tündləşir). Əl və ayaqlarda, dodaqlarda olan vitiliqo ləkələrinin müalicəsi isə daha çətin olur. Yeni yaranmış ağ ləkələr uzun müddət mövcud olan ləkələrlə müaqayisədə müalicəyə daha yaxşı tabe olurlar. 
   Vitiliqonun müalicəsində bir neçə metodlardan istifadə olunur:
 - Kortikosteroid tərkibli kremlər (bu tip kremlər vitiliqonun lokal formalarında istifadə olunur)
 - Fototerapiya (lokal və yayılmış formalı vitiliqoda isitfadə olunur). 
 - Cərrahi üsul 
Bədən səthinin 50-70% - dən çox hissəsini vitiliqo əhatə etdikdə və aparılan müalicənin effekti olmadığı hallarda depiqmentasiya müalicə metodu tətbiq oluna bilər. Bu zaman normal rəngdə olan dəri sahələrini ağartmaq üçün xüsusi kremlərdən istifadə olunur.
  Vitiliqodan əziyyət çəkən insanlar mütləq bədən səthinin açıq sahələrini paltar, eynək və günəşqoruyucu kremlərin vasitəsi ilə günəş şüalarının zərərli təsirlərindən qorumalıdırlar. Cünki günəşin təsiri ilə vitiliqo daha da arta bilər

Paylaşın